ਔਨਲਾਈਨ ਡੈਸਕ/ਲਿਵਿੰਗ ਇੰਡੀਆ ਨਿਊਜ਼:- ਵਰਲਡ ਗੋਲਡ ਕੌਂਸਲ (WGC) ਦੀ 2019 ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਿਮਾਹੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਉੱਚ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ ਸੋਨਾ ?
ਸੋਨਾ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕਾ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਿਸਕੁਟ ਅਤੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਸੋਨੇ ਤੇ ਐਂਵੇ ਹੀ ਪੈਸਾ ਲਾਉਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਮਨਪਸੰਦ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਪਰ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਵਿਕਲਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਈਐਮਆਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਹਿਣਿਆਂ ਕੋਲ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰੀ ਜਿਵੇਂ – ਤਨਿਸ਼ਕ, ਪੀ.ਸੀ.ਜੇ ਜੇਵੇਲਰਸ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਦੇ ਵਿੱਤੀਕਰਣ ਨੇ RBI ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਸਵਰਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਂਡਾਂ ਵਰਗੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਗਤੀ ਵੇਖੀ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਐਕਸਚੇਂਜ ਨੇ ਮਿਉਚੁਅਲ ਫੰਡਾਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਡਿਜੀਟਲ ਸੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ- ਵੇਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੱਸ ਦਈਏ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਇਕ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਵਿੱਤੀਕਰਣ, ਭਾਵ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ ਬਨਾਉਂਣ ਵਿੱਚ ਜਮੀਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੋਨੇ ‘ਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਦੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ?
ਸੋਨਾ ਇੱਕ ਨਿਵੇਸ਼ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਸੰਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਦਾਮ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾਵਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਪਿਆ ਸੋਨਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਾੜੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਨਾਹ ਦੇਣ ਵਜੋਂ ਫੁੱਲਦੀ ਹੈ। ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਕੇਵਲ ਸੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।
ਕੀ ਭੌਤਿਕ ਸੋਨਾ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿਕਲਪ ਹੈ?
ਭੌਤਿਕ ਸੋਨਾ ਅੰਡਰ-ਕੈਰੇਟੇਜ ਦੇ ਜੋਖਮ ਤੋਂ ਗ੍ਰਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਿਉਰੋ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤੂ ਦਾ ਹਾਲਮਾਰਕ ਕਰਨਾ ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਹੈ। ਭੌਤਿਕ ਸੋਨਾ ਸਟੋਰੇਜ ਦੀਆਂ ਵਾਧੂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਪਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀ ਕੋਈ ਗਹਿਣਾ ਬਣਵਾਉਂਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਲਈ 15% ਵੱਧ ਖਰਚਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਅਸਲ ਮੁਲ਼ ਤੋਂ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਮਾੜਾ ਵਿਕਲਪ ਹੈ।
ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀ ਰੁਝਾਨ ਰਿਹਾ?
ਤਾਰੀਖ ਤੋਂ ਸਾਲ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੰਗ 395 ਟਨ ਅਤੇ ਇਹੀ ਮੰਗ ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ 100 ਟਨ ਰਹੀ ਹੈ। ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿਚ ਗਿਰਾਵਟ 32% ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ 35% ਰਹੀ ਹੈ। ਵਰਲਡ ਗੋਲਡ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਸਾਲ 2018 ਦੀ ਇਸੇ ਅਰਸੇ ਵਿਚ Q2 2019 ਤੋਂ 40% ਘਟ ਕੇ Q3 2019 ਤੱਕ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ 2017 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੁਣ ਮੰਗ ਵਿੱਚ 16% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਿਸਕੁਟ ਅਤੇ ਸਿੱਕੇ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ 2009 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਣ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ?
WGC ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਆਰਥਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਘੱਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੰਗ ਘੱਟਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫਤੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਕੀਮਤ 39,011 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ 10 ਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ 2,200 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ 10 ਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਸਟਮ ਡਿਉਟੀ ਵਿੱਚ 2.5% ਦਾ ਵਾਧਾ 12.5% ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।