ਔਨਲਾਈਨ ਡੈਸਕ/ਲਿਵਿੰਗ ਇੰਡੀਆ ਨਿਊਜ਼:– ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ‘ਜਲਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼’ ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ, 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੁਰਲੱਭ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਜਨਰਲ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਾਲੇਖ ਚੰਦਨ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਰਕਾਰ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮਨਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਵਿਆਪਕ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਜੋ ਸਾਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ, ਅਸੀਂ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇਕ ਅਹਿਮ ਮੋੜ ਸੀ।”
ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਇਕ ਜਨਤਕ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਾਰਜਕਾਰੀ-ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ‘ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਦੇ 130 ਵੇਂ ਸਥਾਪਨਾ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ, ਸਵੇਰੇ 10:00 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 5:30 ਵਜੇ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੇਖਣ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 40 ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਡਿਫੈਂਸ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ 1915 ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੋਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ ਅਤੇ ਐਮ ਕੇ ਗਾਂਧੀ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਦਨਾਮ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਿਆਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਕ੍ਰਾਲਿੰਗ ਆਰਡਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੰਟਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਡਿਸਪਲੇਅ ‘ਤੇ ਇਕ ਅਸਥਾਈ ਖੂਹ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਘਾਤਕ ਪਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜਲਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਵਿਖੇ ਅਨੇਕ ਫਸ ਗਏ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਬਾਗ ਦੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਗਏ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਖੂਨੀ ਖੂਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕ ਕਿਸ਼ਵਰ ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਬਹੁਤ ਮਾਮੂਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਘਟਨਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ, 1919: ਅਸਲ ਕਹਾਣੀ ‘ ਦੀ ਅਸਲ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ “ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਜਲਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੋਏ ਕਤਲੇਆਮ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵਿਲੱਖਣ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਰਾਲੇਖ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਦੁਰਲੱਭ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।