ਔਨਲਾਈਨ ਡੈਸਕ/ਲਿਵਿੰਗ ਇੰਡੀਆ ਨਿਊਜ਼:- ਚੀਨ ਅਤੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਨੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ‘ਚ 33 ਦੁਵੱਲੇ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਗੁਆਂਢੀ ਅਤੇ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿਚਾਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਦੱਸ ਦਈਏ ਕਿ, ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਚ ਰੇਲ ਲਿੰਕ ਅਤੇ ਇਕ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ – ਚੀਨ-ਮਿਆਂਮਾਰ-ਆਰਥਿਕ ਗਲਿਆਰਾ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ – ਜੋ ਕਿ, ਚੀਨ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨ ਦੇ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਬੈਲਟ ਅਤੇ ਰੋਡ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨੂੰ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜ਼ੋਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਮਿਆਂਮਾਰ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਲ 2018 ‘ਚ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਦੀ ਦੋ ਰੋਜਾ ਮਿਆਂਮਾਰ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ‘ਚ ਇਕ ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਮਿਆਂਮਾਰ ਯਾਤਰਾ ਸੀ। ਜ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਦੀ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ 2020 ਕੈਲੰਡਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯਾਤਰਾ ਸੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਸਟੇਟ ਕੌਂਸਲਰ ਆਂਗਸੈਨਸੂਕੀ ਦੇ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਰਤੂਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। 2017-18 ਵਿੱਚ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੀ ਇਕ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੱਖੜੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 730,000 ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਂਗਸੈਨਸੂਕੀ ਨੇ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਲਕ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਹਿਗ-ਬੇਸਡ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਣਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵਤ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਦਿਆਂ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ‘ਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਮਿਆਂਮਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿਚ ਚੀਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕਈ ਮਯਾਨਮਰੇਸ ਮਿਲਟਰੀ ਜਰਨੈਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਚੀਨ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ, ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 10 ਲੱਖ ਚੀਨੀ ਸੈਲਾਨੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਆਪਣੀ ਫੇਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਇੱਕ ਓਪ-ਐਡ ਵਿੱਚ, ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਰਮਿਆਨ “ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਪੌਕ-ਫਾ (ਚ (ਭਾਈਚਾਰਕ) ਦੋਸਤੀ” ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ – ਜਿਸਨੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਲਈ ਸੁਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ।
ਭਾਰਤ ਲਈ, ਚੀਨ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੇਰੀ ਦੇ ਨਾਲ- ਨਾਲ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਅਤੇ ਅਮਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਕਾਰਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ:
1. ਕਿਯੋਕਪਿਯੂ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੁਆਰਾ, ਚੀਨ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ‘ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਏਗਾ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ, ਇਹ ਇਕ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਪੱਛਮ ਵਿਚ) ਦੇ ਗਵਾਦਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ‘ਚ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਹੰਬਨੋਟੋਟਾ ਵਿਖੇ ਚੀਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਹੈ। ਸਾਬਕਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਕੰਵਲ ਸਿੱਬਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਕਯੋਕਪਿਯੂ ਇਕ “ਦੋਹਰੀ ਵਰਤੋਂ” ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ – ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਸੈਨਿਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ ਲਈ। ” ਸਾਬਕਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਕੰਵਲ ਸਿੱਬਲ ਨੇ ਕਿਹਾ,“ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ‘ਚ ਚੀਨੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾਉਣੀ ਹੋਵੇਗੀ। ” ਜੋ ਕਿ ਚੀਨ ਲਈ ਕਯੋਕੱਪਯੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਸ਼ੰਘਾਈ ਜਾਂ ਗਵਾਂਗਜ਼ੂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਦੇ ਯੁਨਾਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਮਾਲ ਦੀ ਬਰਾਮਦੀ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਬਣਾ ਦੇਵੇਗੀ।
2. ਚੀਨ ਦੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ‘ਚ ਵੱਧ ਰਹੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਅਰਥ ਭਾਰਤ ‘ਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਿਆਂਮਾਰ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਖੇਤਰ ਗੁੰਡਾਗਰਦੀ ਨਾਲ ਭੜਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਈ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹਾਲ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਥਿਤੀ ‘ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਨੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ‘ਤੇ ਕਈ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ, ਚੀਨ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਤਸ਼ਾਹਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਤ-ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
3. ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਚੀਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਪਾਨ ਨਾਲ, ਬੀਜਿੰਗ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੰਬੋਡੀਆ ਅਤੇ ਲਾਓਸ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਦੱਖਣੀ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੀਜਿੰਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਮਰਥਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਸਮੂਹ ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਵਿਵਾਦ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਚੀਨ ਵਿਰੋਧੀ ਸਖਤ ਰੁਖ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਸਾਬਕਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਸਿੱਬਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਲਾਓਸ ਅਤੇ ਕੰਬੋਡੀਆ ਵਿੱਚ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਏਸੀਆਨ ਨੂੰ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।